علويان به‌ويژه ائمه‌ى اهل بيت عليهم السّلام برهمگان آشكار گرديده بود ، در چنين شرايطى برخوردهاى خشونت‌آميز خشم و نفرت عمومى را نسبت به دستگاه حكومت عباسى در پى داشت . بدين جهت ، وى با امام رضا عليه السّلام كه برجسته‌ترين شخصيت علويان بود اظهار دوستى و محبت نمود و حتى مقام خلافت ظاهرى را به او پيشنهاد كرد . البته ، امام عليه السّلام كه از قصد و نقشه‌ى مأمون كاملا آگاه بود ، از پذيرش درخواست وى امتناع ورزيد ، و سرانجام پس از اصرار وى مقام ولايت عهدى را با شرايط ويژه‌اى پذيرفت . از جمله آن شرايط اين بود كه امام عليه السّلام در امور حكومتى هيچ‌گونه دخالتى نداشته باشد . « 1 » با تحقق يافتن مسأله‌ى ولايت عهدى شيعيان و علويان از خشونت‌هايى كه توسط دستگاه حكومت عباسى بر آنان اعمال مىشد ، رهايى يافتند ، و از سوى ديگر ، با تشكيل جلسات مناظره و گفت‌وگو ميان امام رضا عليه السّلام و علماى اديان و مذاهب مختلف حقايق براى مردم روشن‌تر گرديد . و بدين وسيله عقايد و انديشه‌هاى مذهب شيعه ترويج شد . اين مطلب را نيز نبايد ناگفته گذاشت كه مأمون ، اگرچه دل به حكومت بسته بود ، و براى رسيدن به اين مقام حتى برادر خود را نيز به قتل رساند و سرانجام به شهادت امام رضا عليه السّلام نيز اقدام نمود ، ولى گزارش‌هاى تاريخى بيانگر اين واقعيت است كه وى ذاتا دوستدار علم و دانش بوده ، و تمايلات شيعى نيز داشته است . او

--> ( 1 ) . در مورد تحليل مسأله‌ى ولايت عهدى امام رضا عليه السّلام به كتاب « سيرى در سيره‌ى ائمه‌ى اطهار عليهم السّلام » ص 194 - 243 و كتاب اعيان الشيعه ، ج 2 ، ص 16 - 17 رجوع شود .